Things have been crazy on MU campus for a little while. I am writing this to create a little quiet oasis for myself and for friends who are like me, needing to get their thoughts straight.
Long story short: there is an anti-racism movement on campus.
You say: That sounds rather simple.
But it is not. And let me tell you (my typing screen) why.
I am an outsider here. I was neither born nor raised here. I don't have a side that I automatically fall in because of the family I was born into, the school I went to, the friends I have. I don't know what racism is, when it started, how it got to be a problem, and why it is so huge and sensitive. I don't know what privilege is, who have it, and who don't.
You say: Then you are not qualified to talk about something you don't know.
Fair enough. Let me tell you something I do know then.
A few years ago in Hanoi, a group of young men attacked and sexually assaulted me on my college campus when I was on the way home from the library. My male friend and I fought back. He went unconscious, and I magically escaped with only a few bruises. We then immediately went to report this to the department of student affairs and the security unit (equivalent to MU Police here). They seemed to know exactly who the suspects were - they had been around doing nasty things for a while. They described them to me. Then they told me to calm down and go home. They did nothing.
I was furious.
Their inaction was more infuriating than the attack itself. I knew there were bad people, and that was just fact. But when I went for help and protection from people whose jobs were exactly that, and they did nothing, that was when I got terribly upset. When I asked supposedly responsible people to prevent this kind of attacks in the future, and they did nothing, that was when I got terribly worried. I wanted to yell at them: "Would you be so apathetic if this happens to your daughter? Your mother? Are you not humans?" I wanted to drag those people out to light and showed the world how terrible they were at their jobs. I wanted to overthrow the whole system on my college campus there.
You see where I am going. I heard about Jonathan Butler's hunger strike and his demand that Wolfe must resign, and I didn't see the connection, at first. I didn't know why he was so upset over one man who didn't seem to have anything to do with his cause: stop racism. The security folks at my college campus didn't attack me, either. They just ignored me, and ignored their jobs. That was worse, because they were supposed to be good people.
--------------------------------------------------------
If you are still reading, now is a good time to take a break, because I'm about to switch gear to another story.
Imagine you were born with a horn on your forehead that kinda makes you look like a unicorn. Everywhere you go, people will point at you, laugh at you, curse at you, threaten to kill you, etc. You can't get rid of that horn. At the end of the day, it doesn't harm you in anyway, except it makes you look different than people around you.
Is that your fault? No.
Does it make your life miserable? Yes.
One day you decide to tell your non-horn friends. Some of them say "Those are just a few bad people, it's not the whole world." Does that sound reasonable to you and make you feel better?
No, you will go: "Hey, but excuse me, I am the one with horn here. I am the one that has all these things happened to me. I am the one who has know exactly how many times they happen and how I feel about them."
Now imagine instead of horn, someone was born in a different color, or a gender that is neither male or female, or with a physical condition, or anything different than you. Could you please not tell them that they are overreacting about the way the world treats them? Thank you.
Instead, you can just say "The world sucks, and I'm sorry."
Or if you have time, you can even do something to change it.
-------------------------------------------------------------------------
Commercial break. Then let's go back to your unicorn friend.
If they didn't just go to you to whine. They tell you that being horn-free is a privilege.
You will be like "What the heck? I'm just a normal person here, Why do you blame me?"
The word "privilege" is not popular. You are not superior than your unicorn friend just because you are horn-free. You are just luckier than them to not have the difference they have. But luck is not a shareable item, it's not like you can go "Oh, thanks for noticing my abundant privilege, here is some for you."
And it is not your fault that your friend was born with horn, either. It is not your fault that there are bad people out there attacking your friend (as long as you are not one of them.) But you ARE luckier than your friend in this horn business, and that's just fact. Maybe they are luckier than you in some other aspects, but their life still sucks just because of their horn, and yours doesn't. Not in their way.
So I guess you can say "I'm sorry, the world sucks."
Or if you have time, you can even do something to change it.
Thứ Tư, 11 tháng 11, 2015
Thứ Bảy, 24 tháng 10, 2015
Tạm thời tốt nước sơn
Có một bộ phim tên là "The mirror has two faces" (Cái gương có hai mặt). Phim kể về một cô giáo sư dạy Văn học, đã quá băm lăm mà vẫn chưa có chồng hay người yêu, vì cô ấy không xinh, không sexy. Một ngày nọ cô gặp một ông giáo sư dạy Toán cùng trường, đẹp trai tài cao, nhưng suốt ngày bị bồ đá vì các cô bồ cũ ngoài chuyện ấy ra thì không còn chuyện gì để nói với giáo sư nữa. Giáo sư tức lên mới quyết tâm đăng quảng cáo tìm bạn đời, mục tiêu tiên quyết là không được xinh, phải thông minh, mục đích là đạt được tình yêu quảng đại trong sáng, chuyện gì cũng có chỉ không có chuyện ấy.
Kể đến đây thôi, bạn nào tò mò xem cuối cùng có chuyện ấy hay không thì tìm phim mà xem nhé.
Tua nhanh đến đoạn sau, cô giáo sư cãi nhau với chồng, liền bỏ về nhà mẹ đẻ (vốn là một người đẹp, giờ già rồi nhưng vẫn tự tin là mình đẹp). Hai mẹ con ngồi ăn sáng, cô mới hỏi "Mẹ này, khi xinh đẹp thì cảm giác thế nào?" Mẹ cô trả lời "Tất nhiên là cảm giác rất tuyệt vời."
Mình xem phim này 3 lần, mỗi lần có một suy nghĩ khác nhau. Lần đầu là mình còn ở Việt Nam, chưa bao giờ đi đâu cả. Ở Việt Nam, đương nhiên mình là gái xấu: cao, gầy, đen, không có da trắng dáng xinh, lại càng không nết na dịu dàng. Từ bé đến lớn, đi đâu mình cũng chỉ nghe người xung quanh xì xào ố á "Cao thế", có lúc toẹt ra là "Cao nhưng mà xấu thế", chứ chẳng có ai bảo mình xinh cả. Mấy đứa bạn thân, con trai thì gọi mình là "Màn hình phẳng", "Cá sấu chúa", vân vân, con gái thì bạn nào cũng xinh hơn hoặc chí ít cũng thấp hơn mình. Mà thấp hơn là dễ lấy chồng hơn rồi.
À rồi là vì cao quá khổ, nên quần áo giày dép mua cũng rất khó, cho nên đồ mình mặc hầu hết là quần bò áo phông dành cho nam. Ngay cả khi có quần áo đẹp đi nữa, mình cũng ít khi mặc đến, vì cả ngày lê la hết xe buýt lại đi bộ trong Hà Nội bụi mù, mặc đẹp thường vướng víu. Tóm lại, hồi ấy mình lúc nào trông cũng bô nhếch.
Lần thứ hai xem phim này, mình đã sang đến Mĩ, vừa quen anh người yêu, nay là chồng. Sang đến đây, mình vẫn cao nhưng không còn quá khổ nữa. Quần áo giày dép mua cho vừa đều rất dễ, ngồi ở nhà lên mạng thấy cái nào vừa mắt mua luôn cũng được. Người ở đây cũng kín đáo hơn, dù có thấy người khác cao/thấp/béo/gầy cũng không bình luận ra lời. Thành ra, mình ở đây không còn phải hàng ngày nghe chê xấu chê cao nữa. Mặc dù không có ai khen xinh, nhưng không bị chê xấu đã là tiến bộ rồi. Tự nhiên, cái cảm giác là mình xinh hay xấu không còn luẩn quẩn trong đầu nữa.
Lần thứ ba là mới hôm qua, mình đã ở Mĩ được hơn 4 năm một tẹo. Giờ mình đã biết, tiêu chuẩn xinh đẹp ở đây khác ở nhà: cao ráo, khỏe mạnh, da rám nắng. Ăn nói có không dịu dàng cũng không sợ không ma nào nó lấy. Nói tóm lại, mình bỗng nhiên vừa như in vào cái tiêu chuẩn xinh đẹp ở đây. Quá trình lột xác của mình không cần phải ăn kiêng tập thể dục giảm cân như các cô trong phim Mỹ, không cần phải được hoảng tử đưa đến tiệm mỹ phẩm như các cô trong phim Hàn Quốc. Mình chỉ cần đi từ nước này sang nước khác là xong.
Xinh đẹp là một khái niệm phù phiếm, cái đó ai cũng biết. Từ nhỏ, mình đã được ba mẹ dạy rằng, tốt gố hơn tốt nước sơn. Nhưng cho mình hỏi các bạn gái (và cả các bạn trai), tốt nước sơn có thích không? Thích quá đi chứ. Đi ra đường được người ta khen, mặc dù mình chả phải làm gì. Lên xe buýt được người ta nhường chỗ (cứ thử bảo "anh đẹp trai ơi, gỗ em tốt lắm, anh nhường chỗ cho em" xem có hiệu quả không.). Một người đi ngoài đường được người khác ngoái đầu nhìn, là vì gỗ tốt hay là vì nước sơn tốt? Cho nên, khi cái nước sơn của ta không được đẹp, hay không được bình thường, tất nhiên ta cũng cảm thấy không thoải mái, thấy mình yếu kém, thấy mình thiếu may mắn. Giả sử mình không bao giờ đi ra khỏi tiêu chuẩn xinh đẹp của Việt Nam, chắc cả đời mình sẽ sống với cảm giác thiệt thòi hơn người khác.
Nhưng giờ thì mình đã rõ, xinh đẹp đúng là một khái niệm phù phiếm. Một người không đẹp, đơn giản là vì kích cỡ của họ, màu sắc của họ, độ rậm lông của họ không phù hợp với quan niệm của những người xung quanh họ vào thời điểm đó. Quan niệm đó không những thay đổi theo thời gian (khá nhanh chóng) mà còn rất là đa dạng theo không gian, và chẳng có quy luật gì cả. Mà con người thì chẳng ai giống ai, nên có ai sinh ra ngẫu nhiên không trùng hợp với quan điểm đẹp của những người xung quanh thì cũng là bình thường.
Sau khi xem phim 3 lần và đi nửa vòng Trái Đất để từ vịt Việt Nam hóa thiên nga Mĩ, giờ mình đã thấy xinh hay xấu cũng là một sự bình thường. Nếu có ai khen xinh hay chê xấu, mình cũng chỉ nghĩ "Đấy là quan điểm của người ta, chẳng liên quan gì mấy đến mình." Và bởi vì đấy là quan điểm của người ta, mình đề nghị người ta hãy giữ cho bản thân là được rồi, không cần thông báo cho mình biết đâu.
Thứ Sáu, 10 tháng 4, 2015
Cuộc chiến GMO: Mèo nào cắn mỉu nào?
Nợ các bạn bài này hơi lâu rồi nhỉ. Vốn là tớ không có hứng thú gì với GMO cả, chẳng qua được cái mẽ tốt nghiệp ngành khoa học cây trồng, rồi giờ lại làm về di truyền, nên thành ra hay đâm vào cái chủ đề này.
Hay nói đúng hơn, tớ thường xuyên đâm vào hai phe của cái chủ đề này. Một phe ủng hộ GMO, phe kia ghét GMO. Hai phe này ghét nhau đáo để, khăng khăng cho rằng phe mình đúng hết, phe kia sai hết. Họ lên án nhau, cãi cọ với nhau, dẫm đạp lên nhau cả trên mạng lẫn ngoài đời. Sợ chưa?
Thế vì sao GMO lại gây nhiều sóng gió đến vậy? Công nghệ này chẳng qua chỉ là cắt dán một vài gien từ sinh vật này sang sinh vật khác. Về mặt công nghệ thì GMO chẳng phải là ghê gớm gì, làm trên vi khuẩn chỉ cùng lắm vài ngày là ra một con vi khuẩn GMO, trên cây thì thường mất vài tháng đến vài năm. Vì sao một công nghệ đơn giản như thế lại làm ra hai phe cãi nhau liên miên hàng chục năm trời?
Phe chống GMO cho rằng GMO kém an toàn, phá hoại nền nông nghiệp, không bền vững, kém tự nhiên, tiếp tay cho các tập đoàn làm giàu, hại nông dân, tăng liều thuốc trừ sâu, phá hoại môi trường sinh thái, làm giảm đa dạng sinh học, vân vân.
Phe ủng hộ GMO cho rằng GMO rất tuyệt vời, có thể cứu thế giới khỏi khủng hoảng lương thực, suy dinh dưỡng, biến đổi khí hậu, tăng năng suất sản xuất thực phẩm, thuốc, năng lượng xanh, vân vân.
Cả hai bên không ai chịu ai. Vậy là họ quay ra tấn công nhau thay vì tấn công GMO.
Phe chống GMO cho rằng phe ủng hộ GMO ăn tiền của các tập đoàn, muốn thống lĩnh nông nghiệp (và thế giới!), chỉ nghĩ đến làm ra tiền cho bản thân mà không nghĩ đến lợi ích chung về lâu về dài.
Phe ủng hộ GMO cho rằng phe kia dốt nát, đã không biết đọc và phân tích kết quả khoa học chính thống thì chớ, lại còn sợ hãi lung tung, nhìn đâu cũng ra vi trùng với ung thư.
Không ai chịu hiểu rằng GMO chỉ là một công nghệ, còn tùy vào áp dụng cụ thể như thế nào mà kết quả thành ra tốt hay xấu. Cũng không ai chịu hiểu rằng phe mình có cái sai, phe kia có cái đúng. Bởi vì cái sự "tùy trường hợp" của GMO (cũng như của bất kỳ công nghệ nào khác), mà sự thật nằm ở khoảng xam xám giưa giữa, không phân biệt rõ trắng đen, thành ra không bên nào thắng.
Viết đến đây tự nhiên lắm chữ nên trích Trang Tử cho oai: "Hai người tranh luận, đều tự cho mình là phải, vậy tranh luận làm gì? Mời người thứ ba đến lại càng làm cho sự việc thêm khó giải quyết nữa, vì người thứ ba cũng sử dụng quan điểm riêng của mình để phân phải trái. Càng tranh biện càng làm cho chân lý mờ tối, vì thành kiến. Đạo bị thành kiến nhỏ nhen che lấp, lời nói bị sự hoa mỹ phù phiếm che lấp." (Oai chưa?)
Giờ chúng ta nghe hai phe cãi nhau tiếp xem thế nào.
Phe ủng hộ GMO bảo rằng dân số thế giới đến năm 2050 sẽ tăng đến 9.6 tỉ người (kinh nhờ, để đâu cho vừa?), biến đổi khí hậu khó lường, muốn có đủ thức ăn nuôi từng ấy người thì phải dùng đến GMO để tăng năng suất sản xuất thực phẩm.
Sự thật là, GMO đúng là một công nghệ mạnh để tăng năng suất cây trồng vật nuôi, tạo ra cây chịu hạn chịu mặn chịu ngập để thích ứng với biến đổi khí hậu. Thế nhưng GMO chưa chắc đã là biện pháp hiệu quả nhất, càng không phải là cách duy nhất. Viện Tài nguyên Thế giới (http://www.wri.org/blog/2013/12/global-food-challenge-explained-18-graphics) cho rằng để khắc phục khủng hoảng lương thực thì có mấy việc này cần làm:
GMO là một công nghệ, cho nên nó có tính chạy theo nhu cầu. Cũng giống như điện thoại di động vậy, giờ cái nào cũng phải có camera với wifi, bởi vì nhu cầu nó thế. Nhu cầu thì không phải lúc nào cũng đúng, cũng tốt. Có smartphone thì cái gì cũng tiện, đi đâu chụp cái ảnh cho lên facebook được luôn, không biết cái gì google phát là ra ngay. Nhưng giờ nhà nhà điện thoại, người người điện thoại, đi đâu làm gì cũng lôi cái điện thoại ra cắm mặt vào, chẳng biết trời trăng gì nữa. Như thế là lỗi tại cái điện thoại, hay là tại người dùng?
Ai làm nông cũng biết, làm cỏ rất là chán và khổ, nhưng không làm thì giảm năng suất. Vì thế mà sinh ra thuốc diệt cỏ. Nhưng cây trồng với cỏ đều là cây xanh, cho nên thuốc gì mà diệt được cỏ thì cũng ít nhiều làm hại đến cây. Vì thế mà sinh ra cây trồng kháng thuốc diệt cỏ. Có cây kháng thuốc diệt cỏ rồi, phun vô tư đi. Thế là tràn lan, quá liều, ngấm xuống đất, ngấm vào nước, tồn dư trên thực phẩm... Thế là thuốc diệt cỏ glyphosate bị Tổ chức nghiên cứu ung thư thế giới (IARC) dán cho cái nhãn 2B - có khả năng gây ung thư (Cùng hạng mục với khói chiên rán và nghề cắt tóc nhé, các chú giờ ăn khoai rán nem rán thì sợ dần đi). Thế chuyện này là lỗi của ai? Lỗi của công ty bán thuốc diệt cỏ và bán giống cây kháng thuốc? Lỗi của người nông dân sử dụng bừa bãi? Lỗi của người quản lý liều lượng? Lỗi của nhà nghiên cứu? Hay là lỗi của công nghệ GMO nói chung? Hỏi câu này cũng giống như hỏi "Bom nguyên tử đáng sợ vậy, thế có nên cấm công nghệ hạt nhân không?"
Có người cho là nên cấm GMO, cấm quyết liệt. Người ta biểu tình, tung tin lên mạng, vẽ ra những biểu tượng kinh hoàng dành riêng cho GMO (ai thích thì cứ google GMO là ra ngay toàn quái vật). Người ta đập phá nhà kính thí nghiệm (có khi không cần biết thí nghiệm có liên quan gì đến GMO hay không), đập phá ruộng thí nghiệm Golden rice (không cần biết Golden rice không liên quan gì đến Monsanto hay thuốc trừ sâu trừ cỏ). Nhân đà này, phe ủng hộ GMO lên án phe phản đối là tiêu cực, khủng bố, thái quá, vân vân... Khoảng cách giữa hai phe ngày càng xa.
Nguồn về mấy vụ đập phá nói trên:
http://www.washington.edu/alumni/columns/sept01/merrill.html
http://news.sciencemag.org/asiapacific/2013/08/activists-destroy-golden-rice-field-trial
Hi vọng đến đoạn này hai bên đã có thể nhìn nhau ít hận thù hơn một tẹo. Viết đến đây thấy dài quá rồi, ai thích đọc tiếp thì giơ tay, không thôi không viết nữa, có cớ viết sang cái khác cho đỡ chán. Chảnh vậy đó, he he.
Hay nói đúng hơn, tớ thường xuyên đâm vào hai phe của cái chủ đề này. Một phe ủng hộ GMO, phe kia ghét GMO. Hai phe này ghét nhau đáo để, khăng khăng cho rằng phe mình đúng hết, phe kia sai hết. Họ lên án nhau, cãi cọ với nhau, dẫm đạp lên nhau cả trên mạng lẫn ngoài đời. Sợ chưa?
Thế vì sao GMO lại gây nhiều sóng gió đến vậy? Công nghệ này chẳng qua chỉ là cắt dán một vài gien từ sinh vật này sang sinh vật khác. Về mặt công nghệ thì GMO chẳng phải là ghê gớm gì, làm trên vi khuẩn chỉ cùng lắm vài ngày là ra một con vi khuẩn GMO, trên cây thì thường mất vài tháng đến vài năm. Vì sao một công nghệ đơn giản như thế lại làm ra hai phe cãi nhau liên miên hàng chục năm trời?
Phe chống GMO cho rằng GMO kém an toàn, phá hoại nền nông nghiệp, không bền vững, kém tự nhiên, tiếp tay cho các tập đoàn làm giàu, hại nông dân, tăng liều thuốc trừ sâu, phá hoại môi trường sinh thái, làm giảm đa dạng sinh học, vân vân.
Phe ủng hộ GMO cho rằng GMO rất tuyệt vời, có thể cứu thế giới khỏi khủng hoảng lương thực, suy dinh dưỡng, biến đổi khí hậu, tăng năng suất sản xuất thực phẩm, thuốc, năng lượng xanh, vân vân.
Cả hai bên không ai chịu ai. Vậy là họ quay ra tấn công nhau thay vì tấn công GMO.
Phe chống GMO cho rằng phe ủng hộ GMO ăn tiền của các tập đoàn, muốn thống lĩnh nông nghiệp (và thế giới!), chỉ nghĩ đến làm ra tiền cho bản thân mà không nghĩ đến lợi ích chung về lâu về dài.
Phe ủng hộ GMO cho rằng phe kia dốt nát, đã không biết đọc và phân tích kết quả khoa học chính thống thì chớ, lại còn sợ hãi lung tung, nhìn đâu cũng ra vi trùng với ung thư.
Không ai chịu hiểu rằng GMO chỉ là một công nghệ, còn tùy vào áp dụng cụ thể như thế nào mà kết quả thành ra tốt hay xấu. Cũng không ai chịu hiểu rằng phe mình có cái sai, phe kia có cái đúng. Bởi vì cái sự "tùy trường hợp" của GMO (cũng như của bất kỳ công nghệ nào khác), mà sự thật nằm ở khoảng xam xám giưa giữa, không phân biệt rõ trắng đen, thành ra không bên nào thắng.
Viết đến đây tự nhiên lắm chữ nên trích Trang Tử cho oai: "Hai người tranh luận, đều tự cho mình là phải, vậy tranh luận làm gì? Mời người thứ ba đến lại càng làm cho sự việc thêm khó giải quyết nữa, vì người thứ ba cũng sử dụng quan điểm riêng của mình để phân phải trái. Càng tranh biện càng làm cho chân lý mờ tối, vì thành kiến. Đạo bị thành kiến nhỏ nhen che lấp, lời nói bị sự hoa mỹ phù phiếm che lấp." (Oai chưa?)
Giờ chúng ta nghe hai phe cãi nhau tiếp xem thế nào.
Phe ủng hộ GMO bảo rằng dân số thế giới đến năm 2050 sẽ tăng đến 9.6 tỉ người (kinh nhờ, để đâu cho vừa?), biến đổi khí hậu khó lường, muốn có đủ thức ăn nuôi từng ấy người thì phải dùng đến GMO để tăng năng suất sản xuất thực phẩm.
Sự thật là, GMO đúng là một công nghệ mạnh để tăng năng suất cây trồng vật nuôi, tạo ra cây chịu hạn chịu mặn chịu ngập để thích ứng với biến đổi khí hậu. Thế nhưng GMO chưa chắc đã là biện pháp hiệu quả nhất, càng không phải là cách duy nhất. Viện Tài nguyên Thế giới (http://www.wri.org/blog/2013/12/global-food-challenge-explained-18-graphics) cho rằng để khắc phục khủng hoảng lương thực thì có mấy việc này cần làm:
- Chống lãng phí và bỏ thừa thức ăn.
- Chuyển sang chế độ ăn lành mạnh hơn.
- Sử dụng đất và tài nguyên bền vững, tuần hoàn (chỗ này dịch thoáng, ai giỏi dịch lại hộ phát).
- Tăng năng suất cây trồng
- Cải thiện cách sử dụng đất và nguồn nước
- Chuyển nông nghiệp về vùng đất thoái hóa để tận dụng
- Tăng năng suất thủy hải sản
GMO là một công nghệ, cho nên nó có tính chạy theo nhu cầu. Cũng giống như điện thoại di động vậy, giờ cái nào cũng phải có camera với wifi, bởi vì nhu cầu nó thế. Nhu cầu thì không phải lúc nào cũng đúng, cũng tốt. Có smartphone thì cái gì cũng tiện, đi đâu chụp cái ảnh cho lên facebook được luôn, không biết cái gì google phát là ra ngay. Nhưng giờ nhà nhà điện thoại, người người điện thoại, đi đâu làm gì cũng lôi cái điện thoại ra cắm mặt vào, chẳng biết trời trăng gì nữa. Như thế là lỗi tại cái điện thoại, hay là tại người dùng?
Ai làm nông cũng biết, làm cỏ rất là chán và khổ, nhưng không làm thì giảm năng suất. Vì thế mà sinh ra thuốc diệt cỏ. Nhưng cây trồng với cỏ đều là cây xanh, cho nên thuốc gì mà diệt được cỏ thì cũng ít nhiều làm hại đến cây. Vì thế mà sinh ra cây trồng kháng thuốc diệt cỏ. Có cây kháng thuốc diệt cỏ rồi, phun vô tư đi. Thế là tràn lan, quá liều, ngấm xuống đất, ngấm vào nước, tồn dư trên thực phẩm... Thế là thuốc diệt cỏ glyphosate bị Tổ chức nghiên cứu ung thư thế giới (IARC) dán cho cái nhãn 2B - có khả năng gây ung thư (Cùng hạng mục với khói chiên rán và nghề cắt tóc nhé, các chú giờ ăn khoai rán nem rán thì sợ dần đi). Thế chuyện này là lỗi của ai? Lỗi của công ty bán thuốc diệt cỏ và bán giống cây kháng thuốc? Lỗi của người nông dân sử dụng bừa bãi? Lỗi của người quản lý liều lượng? Lỗi của nhà nghiên cứu? Hay là lỗi của công nghệ GMO nói chung? Hỏi câu này cũng giống như hỏi "Bom nguyên tử đáng sợ vậy, thế có nên cấm công nghệ hạt nhân không?"
Có người cho là nên cấm GMO, cấm quyết liệt. Người ta biểu tình, tung tin lên mạng, vẽ ra những biểu tượng kinh hoàng dành riêng cho GMO (ai thích thì cứ google GMO là ra ngay toàn quái vật). Người ta đập phá nhà kính thí nghiệm (có khi không cần biết thí nghiệm có liên quan gì đến GMO hay không), đập phá ruộng thí nghiệm Golden rice (không cần biết Golden rice không liên quan gì đến Monsanto hay thuốc trừ sâu trừ cỏ). Nhân đà này, phe ủng hộ GMO lên án phe phản đối là tiêu cực, khủng bố, thái quá, vân vân... Khoảng cách giữa hai phe ngày càng xa.
Nguồn về mấy vụ đập phá nói trên:
http://www.washington.edu/alumni/columns/sept01/merrill.html
http://news.sciencemag.org/asiapacific/2013/08/activists-destroy-golden-rice-field-trial
Hi vọng đến đoạn này hai bên đã có thể nhìn nhau ít hận thù hơn một tẹo. Viết đến đây thấy dài quá rồi, ai thích đọc tiếp thì giơ tay, không thôi không viết nữa, có cớ viết sang cái khác cho đỡ chán. Chảnh vậy đó, he he.
Thứ Sáu, 6 tháng 3, 2015
Nói thêm về GMO - Tập 2
Tiếp tục thư từ qua lại giữa chị Hòa và Linh. Các bạn lưu ý là chị em mình vẫn đang nói chuyện, bài này dừng ở "Linh" không có nghĩa là chị Hòa hoàn toàn đồng ý với Linh đâu nhé.
------------------------------
Chị Hòa: Cái vụ kiểm định thì có vẻ như là không phải GMO crops nào cũng qua FDA kiểm định thì phải, mà Monsanto lại đăng ký với EPA vì coi đó như pesticide hoặc herbicide. Monsanto tự kiểm định độ an toàn và chỉ phải báo cáo với cơ quan quản lý thôi chứ FDA không có đứng ra kiểm định độ an toàn trước khi sản phẩm được đưa ra thị trường. Đấy là một rủi ro đối với người tiêu dùng ở Mỹ. Em có thể check và nếu giải thích trong bài viết thì tốt quá, chị cũng học hỏi thêm.
Linh: Đúng rồi chị ạ. FDA không kiểm định cái cây hay cái nguyên liệu, mà chỉ kiểm định cái sản phẩm cuối cùng bán ra thị trường thôi. Ví dụ nếu cái cây là dùng để làm ra HFCS rồi cho vào Coca thì FDA chỉ kiểm định cái chai Coca, chứ không kiểm định cái cây. Câu hỏi ở đây không phải là cái cây ấy có an toàn hay không, mà là HFCS từ cái cây ấy cho vào Coca có nguy hiểm hơn HFCS làm từ cái cây non-GMO hay không. Rủi ro thì lúc nào cũng có. Có người ăn lạc, tôm cá, hoa quả không GMO gì hết cũng bị dị ứng ngộ độc. Đã là cái ăn vào người thì luôn luôn có rủi ro. Thế nhưng không ai đi hỏi "Ăn lạc có an toàn không?". Lạc trở thành thức ăn phổ biến vì 1) đa số mọi người ăn được mà không có hậu quả gì nghiêm trọng và 2) so với các thức ăn khác, lạc không nguy hiểm hơn đến mức bị cấm. Vậy nên em mới nói đi nói lại là quá trình kiểm định không phải lả để khẳng định "Vâng, GMO 100% an toàn, ăn vào không bao giờ có vấn đề gì", mà là để kết luận "Thức ăn chứa GMO an toàn tương đương với thức ăn không có chứa GMO".
Chị Hòa: Còn nếu tính đến các nghiên cứu từ trước đến nay thì cũng có rất nhiều người cho rằng các nghiên cứu đó chưa đủ dài (người ta hay nói tới long term feeding trial, mà hiện tại dài là 90 ngày - có một nghiên cứu hôm qua chị đọc thì thí nghiệm trên chuột 2 năm là gần như cả lifespan của chuột, nhưng không có nhiều nghiên cứu kiểu như thế - chị cũng không rành như em nên cái này chắc em giải thích được rõ hơn và fair hơn :)).
Linh: Lại đúng nữa. Một chuyện tương tự là chuyện của BPA. Phải qua mấy chục năm nhà nhà dùng plastic người ta mới phát hiện ra BPA có hại. GMO chỉ đơn giản là chưa có thời gian thử nghiệm lâu dài như thế. Nhưng cũng có những chất lúc đầu ai cũng sợ (chlorine trong nước lọc chẳng hạn) mà cuối cùng lại hóa ra vô hại. Cái này chỉ có thời gian mới chứng minh được thôi.
Chị Hòa: Chị đồng ý food safety chỉ là một vấn đề nhỏ trong số rất nhiều vấn đề mang tính vĩ mô khiến người ta skeptical về GMO. Mình không cần phải argue về các vấn đề kia nữa vì nó khá rõ rồi. Riêng vụ health risk em nghĩ thế nào về ý này.
Gene crossing là một quá trình tự nhiên diễn ra 10,000 năm nay - với sự hỗ trợ của crop science ngày nay thì chúng ta rút ngắn quá trình đó lại mà thôi. OK. Nhưng có 2 điều:
- crossing trong tự nhiên chỉ xảy ra giữa các cây trồng gần giống nhau - kiểu như táo với lê, chứ khó có thể là một gene của con bacteria lại chui vào DNA của 1 cây ngô chẳng hạn? Điều gì sẽ xảy ra? Chị nghĩ là khoa học cũng chưa hiểu hết các risks khi mà nó hơi "ngược" với chọn lọc tự nhiên như thế này.
Linh: Concern rất tự nhiên. Đây là lý do nhiều người lo ngại rằng GMO là thứ "unnatural", và đã là phi tự nhiên thì không hại ít cũng hại nhiều. Cây ngô (và nhiều cây khác) có khả năng làm ra Bt khi đưa gene này vào là vì bộ máy hóa sinh trong tế bào chấp nhập gene này và hóa chất này. Nếu cái gene ấy quá phi tự nhiên thì đúng như chị đoán, cái cây ấy cũng ngủm rồi chứ chẳng nhận nổi cái gene đâu, đừng nói là làm ra hóa chất trừ sâu. Công nghệ này không phải là một phát minh, mà là dựa vào một hiện tượng tự nhiên. Vi khuẩn Agrobacterium có khả năng chuyển gene của nó vào cây. Công nghệ GM chỉ lợi dụng hiện tượng này để chuyển gene mong muốn thôi. Rất nhiều "gene mong muốn" cũng không chuyển được do cái cây không chịu nổi.
Nhiều cái nếu không có GM thì đã không thành. Vitamin và các amino acid chẳng hạn. Sản xuất những chất này bằng hóa học tổng hợp rất khó. Nhờ có GM, người ta chuyển gene làm ra những chất này vào vi khuẩn, rồi nhân nhanh, rồi chiết xuất. Sau khi chiết xuất sẽ đưa vào thực phẩm và thuốc. Vì thế mà mình mới có thể mua một chai vitamin giá mấy đồng. Cũng vì thế mà gần đây, những thức ăn có tăng cường vitamin tự nhiên bị mất chất hẳn đi do muốn được dán mác "GMO free". Lý do là vì, muốn được GMO free thì họ phải cắt bỏ hoàn toàn cái khâu sản xuất vitamin bằng vi khuẩn kia đi.
Chị Hòa: - đúng là risks khi ăn GMO lẫn conventional có thể là như nhau nếu coi GMO cũng là một sản phẩm của "chọn lọc tự nhiên". Nhưng quá trình chọn lọc tự nhiên thông thường thì nó diễn ra rất lâu, và nếu có rủi ro thì cơ thể con người và các loại sinh vật khác cũng có thời gian để adapt. Còn GMO thì như một quả big bang, trong một thời gian ngắn có mười mấy năm giờ cả nước Mỹ ăn GMO là chính - đấy cũng là một rủi ro đối với sức khỏe về lâu về dài em có nghĩ vậy không?
Linh: Nước Mỹ đã và đang ăn rất nhiều thứ có hại cho sức khỏe: HFCS, cheese, processed foods, etc. Cái hại của GMO không phải là ở chỗ đùng một cái mọi người đều ăn toàn GMO; thực ra, không ai ăn GMO trực tiếp cả. Cái mọi người ăn là sản phẩm gián tiếp làm ra từ GMO. Chị có thể làm HFCS từ GMO hoặc là từ ngô thường, hậu quả đối với sức khỏe là như nhau. Chị cũng có thể làm dầu ăn từ GMO hoặc đậu tương bình thường, qua quá trình sản xuất sẽ ra dầu ăn giống hệt nhau. Các sản phẩm làm từ GMO đều giống hệt như sản phẩm làm từ cây non-GMO về thành phần và chất lượng, nhưng giá rẻ hơn nhiều. Rủi ro về lâu về dài là: GMO rẻ -> làm ra quá nhiều processed food -> ăn quá nhiều -> hại sức khỏe. Hậu quả từ GMO em không nghĩ là từ trực tiếp GMO mà ra, mà thường là hậu quả gián tiếp.
Chị Hòa: Còn một số ý nữa nhưng chắc chị sẽ để viết thành 1 bài sau vậy. I think it's very good for us to dig into this issue whether we agree with each other or not. Good to be skeptical, isn't it? :)
Linh: Em cũng đang sắp phải làm một lecture về GMO nên ngồi viết ra thế này cũng tốt. Em nghĩ mục đích cuối cùng không phải là mình có đồng ý với nhau hay không, mà là mở rộng lối suy nghĩ cho mình và mọi người. Nếu chia thành hai phe, mỗi phe một ý, thì nhìn kiểu gì cũng tìm ra cách bênh vực phe mình và đạp đổ phe kia. Nhưng nếu mình nhìn từ nhiều hướng rồi tự khắt khe với chính suy nghĩ, quan điểm của mình, thì sẽ có thể hướng đến những mục tiêu lớn hơn. Từ đầu đến giờ chắc chị cũng không biết quan điểm thực sự của em về GMO là gì, bởi vì em không về phe nào cả. Nói ngắn gọn, em muốn chỉ ra là thực phẩm làm từ GMO không gây nguy hại cho sức khỏe (lưu ý là em không nói "bản thân GMO an toàn" nhé). Em mong chị và mọi người nhìn ra xa hơn khỏi cái vòng "an toàn" ấy để bàn xem "Just because we can, should we?"
------------------------------
Chị Hòa: Cái vụ kiểm định thì có vẻ như là không phải GMO crops nào cũng qua FDA kiểm định thì phải, mà Monsanto lại đăng ký với EPA vì coi đó như pesticide hoặc herbicide. Monsanto tự kiểm định độ an toàn và chỉ phải báo cáo với cơ quan quản lý thôi chứ FDA không có đứng ra kiểm định độ an toàn trước khi sản phẩm được đưa ra thị trường. Đấy là một rủi ro đối với người tiêu dùng ở Mỹ. Em có thể check và nếu giải thích trong bài viết thì tốt quá, chị cũng học hỏi thêm.
Linh: Đúng rồi chị ạ. FDA không kiểm định cái cây hay cái nguyên liệu, mà chỉ kiểm định cái sản phẩm cuối cùng bán ra thị trường thôi. Ví dụ nếu cái cây là dùng để làm ra HFCS rồi cho vào Coca thì FDA chỉ kiểm định cái chai Coca, chứ không kiểm định cái cây. Câu hỏi ở đây không phải là cái cây ấy có an toàn hay không, mà là HFCS từ cái cây ấy cho vào Coca có nguy hiểm hơn HFCS làm từ cái cây non-GMO hay không. Rủi ro thì lúc nào cũng có. Có người ăn lạc, tôm cá, hoa quả không GMO gì hết cũng bị dị ứng ngộ độc. Đã là cái ăn vào người thì luôn luôn có rủi ro. Thế nhưng không ai đi hỏi "Ăn lạc có an toàn không?". Lạc trở thành thức ăn phổ biến vì 1) đa số mọi người ăn được mà không có hậu quả gì nghiêm trọng và 2) so với các thức ăn khác, lạc không nguy hiểm hơn đến mức bị cấm. Vậy nên em mới nói đi nói lại là quá trình kiểm định không phải lả để khẳng định "Vâng, GMO 100% an toàn, ăn vào không bao giờ có vấn đề gì", mà là để kết luận "Thức ăn chứa GMO an toàn tương đương với thức ăn không có chứa GMO".
Chị Hòa: Còn nếu tính đến các nghiên cứu từ trước đến nay thì cũng có rất nhiều người cho rằng các nghiên cứu đó chưa đủ dài (người ta hay nói tới long term feeding trial, mà hiện tại dài là 90 ngày - có một nghiên cứu hôm qua chị đọc thì thí nghiệm trên chuột 2 năm là gần như cả lifespan của chuột, nhưng không có nhiều nghiên cứu kiểu như thế - chị cũng không rành như em nên cái này chắc em giải thích được rõ hơn và fair hơn :)).
Linh: Lại đúng nữa. Một chuyện tương tự là chuyện của BPA. Phải qua mấy chục năm nhà nhà dùng plastic người ta mới phát hiện ra BPA có hại. GMO chỉ đơn giản là chưa có thời gian thử nghiệm lâu dài như thế. Nhưng cũng có những chất lúc đầu ai cũng sợ (chlorine trong nước lọc chẳng hạn) mà cuối cùng lại hóa ra vô hại. Cái này chỉ có thời gian mới chứng minh được thôi.
Chị Hòa: Chị đồng ý food safety chỉ là một vấn đề nhỏ trong số rất nhiều vấn đề mang tính vĩ mô khiến người ta skeptical về GMO. Mình không cần phải argue về các vấn đề kia nữa vì nó khá rõ rồi. Riêng vụ health risk em nghĩ thế nào về ý này.
Gene crossing là một quá trình tự nhiên diễn ra 10,000 năm nay - với sự hỗ trợ của crop science ngày nay thì chúng ta rút ngắn quá trình đó lại mà thôi. OK. Nhưng có 2 điều:
- crossing trong tự nhiên chỉ xảy ra giữa các cây trồng gần giống nhau - kiểu như táo với lê, chứ khó có thể là một gene của con bacteria lại chui vào DNA của 1 cây ngô chẳng hạn? Điều gì sẽ xảy ra? Chị nghĩ là khoa học cũng chưa hiểu hết các risks khi mà nó hơi "ngược" với chọn lọc tự nhiên như thế này.
Linh: Concern rất tự nhiên. Đây là lý do nhiều người lo ngại rằng GMO là thứ "unnatural", và đã là phi tự nhiên thì không hại ít cũng hại nhiều. Cây ngô (và nhiều cây khác) có khả năng làm ra Bt khi đưa gene này vào là vì bộ máy hóa sinh trong tế bào chấp nhập gene này và hóa chất này. Nếu cái gene ấy quá phi tự nhiên thì đúng như chị đoán, cái cây ấy cũng ngủm rồi chứ chẳng nhận nổi cái gene đâu, đừng nói là làm ra hóa chất trừ sâu. Công nghệ này không phải là một phát minh, mà là dựa vào một hiện tượng tự nhiên. Vi khuẩn Agrobacterium có khả năng chuyển gene của nó vào cây. Công nghệ GM chỉ lợi dụng hiện tượng này để chuyển gene mong muốn thôi. Rất nhiều "gene mong muốn" cũng không chuyển được do cái cây không chịu nổi.
Nhiều cái nếu không có GM thì đã không thành. Vitamin và các amino acid chẳng hạn. Sản xuất những chất này bằng hóa học tổng hợp rất khó. Nhờ có GM, người ta chuyển gene làm ra những chất này vào vi khuẩn, rồi nhân nhanh, rồi chiết xuất. Sau khi chiết xuất sẽ đưa vào thực phẩm và thuốc. Vì thế mà mình mới có thể mua một chai vitamin giá mấy đồng. Cũng vì thế mà gần đây, những thức ăn có tăng cường vitamin tự nhiên bị mất chất hẳn đi do muốn được dán mác "GMO free". Lý do là vì, muốn được GMO free thì họ phải cắt bỏ hoàn toàn cái khâu sản xuất vitamin bằng vi khuẩn kia đi.
Chị Hòa: - đúng là risks khi ăn GMO lẫn conventional có thể là như nhau nếu coi GMO cũng là một sản phẩm của "chọn lọc tự nhiên". Nhưng quá trình chọn lọc tự nhiên thông thường thì nó diễn ra rất lâu, và nếu có rủi ro thì cơ thể con người và các loại sinh vật khác cũng có thời gian để adapt. Còn GMO thì như một quả big bang, trong một thời gian ngắn có mười mấy năm giờ cả nước Mỹ ăn GMO là chính - đấy cũng là một rủi ro đối với sức khỏe về lâu về dài em có nghĩ vậy không?
Linh: Nước Mỹ đã và đang ăn rất nhiều thứ có hại cho sức khỏe: HFCS, cheese, processed foods, etc. Cái hại của GMO không phải là ở chỗ đùng một cái mọi người đều ăn toàn GMO; thực ra, không ai ăn GMO trực tiếp cả. Cái mọi người ăn là sản phẩm gián tiếp làm ra từ GMO. Chị có thể làm HFCS từ GMO hoặc là từ ngô thường, hậu quả đối với sức khỏe là như nhau. Chị cũng có thể làm dầu ăn từ GMO hoặc đậu tương bình thường, qua quá trình sản xuất sẽ ra dầu ăn giống hệt nhau. Các sản phẩm làm từ GMO đều giống hệt như sản phẩm làm từ cây non-GMO về thành phần và chất lượng, nhưng giá rẻ hơn nhiều. Rủi ro về lâu về dài là: GMO rẻ -> làm ra quá nhiều processed food -> ăn quá nhiều -> hại sức khỏe. Hậu quả từ GMO em không nghĩ là từ trực tiếp GMO mà ra, mà thường là hậu quả gián tiếp.
Chị Hòa: Còn một số ý nữa nhưng chắc chị sẽ để viết thành 1 bài sau vậy. I think it's very good for us to dig into this issue whether we agree with each other or not. Good to be skeptical, isn't it? :)
Linh: Em cũng đang sắp phải làm một lecture về GMO nên ngồi viết ra thế này cũng tốt. Em nghĩ mục đích cuối cùng không phải là mình có đồng ý với nhau hay không, mà là mở rộng lối suy nghĩ cho mình và mọi người. Nếu chia thành hai phe, mỗi phe một ý, thì nhìn kiểu gì cũng tìm ra cách bênh vực phe mình và đạp đổ phe kia. Nhưng nếu mình nhìn từ nhiều hướng rồi tự khắt khe với chính suy nghĩ, quan điểm của mình, thì sẽ có thể hướng đến những mục tiêu lớn hơn. Từ đầu đến giờ chắc chị cũng không biết quan điểm thực sự của em về GMO là gì, bởi vì em không về phe nào cả. Nói ngắn gọn, em muốn chỉ ra là thực phẩm làm từ GMO không gây nguy hại cho sức khỏe (lưu ý là em không nói "bản thân GMO an toàn" nhé). Em mong chị và mọi người nhìn ra xa hơn khỏi cái vòng "an toàn" ấy để bàn xem "Just because we can, should we?"
Nói thêm về GMO - Tập 1
Đây là đoạn đối thoại giữa mình và chị Hòa về GMO. Chị em mình không cãi nhau mà chỉ hỏi và trả lời là chính. Chị Hòa rất quan tâm đến vấn đề này, vừa may mình mấy năm nay học và nghiên cứu về cây trồng nên cũng có thể giải đáp được ít nhiều.
--------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------------
Chị Hòa: Topic tiếp theo bản thân chị muốn tìm hiểu là quy trình kiểm định GMO ở Mỹ nó như thế nào. Counter-argument của chị về tính đáng tin cậy của cái kết luận "GMOs are safe" đó là FDA cũng có rất nhiều lỗ hổng trong quản lý và các công ty như Monsanto thì bỏ rất nhiều tiền lobby lẫn đầu tư cho các nghiên cứu về tác động của GMO. Vậy bao nhiêu % trong số các báo cáo khoa học là Monsanto-funded, bao nhiêu % là independent research...rồi các impact khác của GMO như là food allergy chẳng hạn. Nói chung cũng cần có thời gian để kiểm chứng nhưng chắc chắn nó phải có mối liên hệ nào đó? Vậy là một người tiêu dùng thông thường thì mình sẽ dựa vào cái gì để quyết định?
Em giúp chị trả lời được không?
Linh: Monsanto không dám lobby cái vụ kiểm định an toàn thực phẩm đâu chị, dại gì mà họ chui vào rọ, dân người ta nhìn ra ngay. Monsanto chỉ lobby vụ dán nhãn thôi. Còn các nghiên cứu bên khoa học cây trồng phải nói là Monsanto cũng có công lớn trong phát triển giống mới, năng suất cao chịu bệnh giỏi. Nhóm nghiên cứu của những tập đoàn này (gọi là industrial research) làm việc với năng suất cực cao và cho ra sản phẩm rất nhanh và hiệu quả. Không có các tập đoàn này tài trợ và cổ vũ nghiên cứu, ngành crop science không thể phát triển như bây giờ. Tất nhiên đã mang tiếng là vì lợi nhuận thì sẽ có những cái xấu xí dưới gầm bàn của nó, những cái này em sẽ bàn sau. Nhưng riêng về độ an toàn của GMO thì đã được cãi nhau và chứng nhận kỹ lắm rồi. Vả lại, câu hỏi không phải là "GMO có an toàn không?", mà là "GMO có khả năng gây hại đến sức khỏe cao hơn cây trồng thông thường không?". Câu hỏi đầu tiên chỉ có thời gian mới trả lời được. Câu hỏi thứ hai thì câu trả lời là không. GMO có thể gây dị ứng, nhưng các cây trồng thông thường cũng có nguy cơ gây dị ứng cao tương đương.
Điều mà em mong muốn nhất là mọi người thoát khỏi vòng luẩn quẩn lo lắng về độ an toàn của GMO, mà lo đến những cái khác. GMO có bền vững không? Có lợi cho người nông dân và người tiêu dùng không? Có thực sự là chìa khóa vàng giải quyết nạn đói trong tương lai không? Có rất nhiều cách để "ghét" GMO mà không cần phải hoài nghi sự an toàn của nó, không cần phải vừa đi chợ vừa lo ngay ngáy.
Biết ăn gì bây giờ: GMO có thực sự đáng sợ?
Đây là bài viết phản hồi cho bài Hạt ngô ở Mỹ
của chị Hoàng Khánh Hòa, tại đây: http://sinhvienusa.org/2015/03/02/thuc-pham-o-cau-chuyen-cua-hat-ngo/
Thực phẩm biến đổi gien (GMO) chắc
là một trong những vấn đề dễ gây tranh cãi nhất ở Mỹ, "sánh vai" cùng
tiến hóa và biến đổi khí hậu. Tiến hóa có thật không hay chỉ là giả thuyết? Biến
đổi khí hậu có thật không? GMO có an toàn để mà ăn được không?
Điều mình muốn nói là, câu trả lời
cho cả ba câu hỏi trên kia là có theo giới khoa học nói chung. Hỏi các bạn Việt
Nam mà xem có ai bảo tiến hóa hay biến đổi khí hậu là bịa đặt không. GMO không
phải tự nhiên lọt vào thực phẩm, mà phải qua quá trình nghiên cứu và kiểm tra gắt
gao của FDA - Bộ Nông nghiệp và Dược phẩm Mỹ. Tất cả các hội khoa học có uy tín
của Mỹ đều đã chứng nhận là không có bằng chứng khoa học nào là GMO có hại cho
sức khỏe.
Ví dụ nhé:
“Đúng vậy, khoa học đã chỉ rõ:
nâng cao cây trồng bằng công nghệ sinh học với những kĩ thuật phân tử hiện đại
này (chỉ kĩ thuật biến đổi gien – lời người dịch) là an toàn” – Tổ chức Tiến bộ
Khoa học Mĩ AAAS (http://www.aaas.org/news/statement-aaas-board-directors-labeling-genetically-modified-foods).
“Những thực phẩm biến đổi gene có
bán trên thị trường quốc tế hiện nay đều đã trải qua đánh giá về an toàn, và
không có khả năng gây hại đến sức khỏe con người. Hơn nữa, ở những nước cho
phép lưu hành thực phẩm biến đổi gien, không thấy có tác động nào đối với sức
khỏe người dân do sử dụng những thực phẩm này. – Tổ chức Y tế Thế giới WHO (http://www.who.int/foodsafety/areas_work/food-technology/faq-genetically-modified-food/en/)
Vậy thì tại sao GMO lại gây tranh
cãi như vậy? Nếu an toàn thì tại sao không dán nhãn lên mà lại phải giấu giấu
diếm diếm?
Thứ nhất là vì GMO nghe đáng sợ.
Nếu không nhớ từ hồi phổ thông, thì gene là cái gì mình cũng không rõ, nữa là
biến đổi gene. Nghe đến "biến đổi" là thấy hãi rồi. Sự thật là, hầu hết
GMO ở Mỹ và trên toàn thế giới chứa có 2 gien “biến đổi” thôi: Bt và Roundup
Ready. Bt là một dạng trừ sâu sinh học, gien này làm ra một chất sâu ăn vào sẽ
chết, nhưng hóa chất trừ sâu này chỉ hoạt động trong môi trường kiềm (pH cao)
trong bụng côn trùng. Bụng người và động vật nói chung môi trường axit đậm đặc,
nên hóa chất này hoàn toàn không có hại. Roundup Ready là kháng thuốc trừ cỏ
glyphosate. Khi cây trồng có gene này, người nông dân có thể phun thuốc trừ cỏ
mà không hại đến cây, nhờ đó giảm công lao động, tăng năng suất và giảm giá
thành. Cả 2 gien Bt và Roundup Ready đều đã được nghiên cứu nhiều năm và chứng
nhận an toàn cho sức khỏe.
Quay trở lại vì sao GMO nghe đáng
sợ. Lý do thứ hai là vì công nghệ này quá mới, và mặc dù đúng là không có bằng
chứng gì là GMO có hại, chúng ta cũng chưa có đủ thời gian để chứng minh là GMO
không hề có hại trong về lâu về dài. Trong lịch sử nông nghiệp, chúng ta đã biến
đổi cây trồng đủ các kiểu từ hàng ngàn năm nay bằng phương pháp chọn giống và
lai tạo truyền thống rồi, GMO so với mức độ biến đổi mà chúng ta đã nhào nặn
cây trồng, thực ra không là cái đinh gì. Nhưng GMO quá mới, mấy chục năm không
thể chứng minh được là vô hại (so với mấy nghìn năm của chọn giống truyền thống).
Một cái nữa là nhiều "vết
nhơ" của nông nghiệp và thực phẩm bị đổ oan sang GMO. Ví dụ như high
fructose corn syrup (HFCS). GMO là công nghệ làm tăng năng suất cây trồng, ngô
tự nhiên trở nên rẻ không ngờ, và được làm thành HFCS. Để làm thành HFCS thì
cây ngô cũng phải qua một quá trình chế biến đến tận răng, có cái gien nào
trong đấy thì cũng chẳng còn nhận được ra hình thù nữa rồi. HFCS có hại cho sức
khỏe, nhưng không có nghĩa là GMO có hại cho sức khỏe. GMO chỉ mắc tội tiếp tay
cho cái sự rẻ của HFCS thôi.
Vậy vì sao GMO không bị/được dán
nhãn? Cái này chính là cái gây cãi nhau. GMO là công nghệ cao, do đó rất tốn tiền
để phát triển và đưa vào sản xuất. Lẽ dĩ nhiên là các công ty to đầu nhiều tiền
như Monsanto, Dow và Pioneer sẽ nắm lấy cơ hội này. Lợi nhuận rơi vào họ rất
nhiều. Trong khi người dân Mỹ nói riêng và người tiêu dùng khắp nơi nói chung vẫn
còn mơ hồ và sợ hãi GMO, thì dán nhãn GMO chẳng khác nào cắt mất cần câu cơm của
mấy người khổng lồ nông nghiệp nói trên. Do đó, đương nhiên họ sẽ vận động hành
lang (nhiều tiền mà) để GMO không bị dán nhãn. Còn những tập đoàn và tổ chức có
lợi ích và lợi nhuận từ sự sợ hãi GMO sẽ đi vận động quần chúng để đòi dán nhãn
GMO.
Vậy rốt cuộc, tiền vào tay ai, ai
được lợi nhiều nhất từ GMO? Mời cả nhà tự đoán. Nếu có ai tò mò muốn biết thêm
về hậu quả sinh thái, hậu quả kinh tế, hậu quả xã hội của GMO, xin cho biết
nhé, em sẽ vác loa mà rao tiếp.
Vì GMO không có hại, nhưng cũng
không có lợi cho kinh tế xã hội như người ta quảng cáo, nên em không bênh nhưng
cũng không cãi. Khi đi chợ ở Mỹ (hay ở đâu cũng vậy thôi), xin mọi người đừng
quá sợ hãi GMO mà không dám ăn gì. Nếu không muốn ăn HFCS thì hãy chọn những thứ
có ghi làm từ đường mía (Mexican Coke chẳng hạn, có bán ở nhiều siêu thị). Nếu
không muốn ăn đồ ăn bị chế biến quá mức thì hãy mua đồ tươi và tự nấu. Các loại
thịt mình có thể mua loại nuôi thả (free range) hoặc chế biến tối thiểu
(minimally processed), chất lượng tốt hơn hẳn. Còn những thứ đã qua nhiều công
đoạn chế biến lắm rồi (như dầu ăn, kẹo cao su, ngũ cốc ăn sáng...) thì có GMO
hay không cũng không quan trọng nếu xét về mặt an toàn. Mình không nhất thiết
phải mua loại hữu cơ (organic) với những thứ này, vì chỉ đắt tiền mà chất lượng
cũng không có gì khác.
Đừng đi chợ trong sợ hãi. Hãy đi
chợ có hiểu biết.
----------------------------------------------------------------
Nếu bạn đã đọc đến đây, xin chân thành cảm ơn. Mình vốn không định viết về GMO để làm bài mở đầu cho blog này. Mình không đứng về phe nào, thành ra cãi nhau rất khó gây thuyết phục. Sau bài này mình và chị Hòa vẫn tiếp tục nói chuyện về GMO qua email. Chị Hòa đã bật đèn xanh cho mình đăng đoạn hội thoại đó lên đây, hi vọng sẽ giúp giải thích những quan tâm và thắc mắc của các bạn.
Thứ Bảy, 17 tháng 1, 2015
Tiếng Việt luyên thuyên ký
Tập 1: Sáng trưa chiều tối
Sáng hôm qua tôi ngủ dậy muộn, anh chồng Tây của tôi thấy cái mặt ngái ngủ của tôi thò ra mới nói: “Sáng tốt!” (Good morning!). Nói rồi, anh ta chỉ vào màn hình máy tính và bảo là “Chiều rồi”. Lúc đó là 12:04PM, tức là sang “afternoon” rồi còn gì.
Lúc đó tôi mới nhận ra, hai đứa chúng tôi, mỗi người gọi thời gian một kiểu.
Tiếng Anh của anh chồng tôi có mấy hệ thống. Đầu tiên là AM và PM. AM (ante meridiam – trước giữa ngày) là từ nửa đêm đến trưa, PM (post meridiem – sau giữa ngày) là từ trưa đến nửa đêm. Mà nửa đêm và trưa ở đây không phải là khoảng khoảng trưa hay khoảng khoảng nửa đêm. Nửa đêm là đúng 12 giờ đêm, trưa là đúng 12 giờ trưa, là cái khoảnh khắc kim giờ kim phút kim giây chập làm một ở đúng con số 12. Thường thì mình có thể nói đại khái là AM là buổi sáng, PM là buổi chiều, rất đơn giản.
Nhưng ví dụ hôm nào tôi dậy muộn, 12:04PM như hôm nọ chẳng hạn, mà chồng lại bảo là chiều rồi thì oan cho cái đứa ngủ lười là tôi quá. 12:04 ở Việt Nam thì mới là buổi trưa thôi. Anh chồng mới bảo, bên Tây này của anh ta không có buổi trưa, trưa là cái khoảnh khắc chính Ngọ ba kim chập một mặt trời chói chang ấy thôi. Sau cái khoảnh khắc ấy, kim giây nhích sang phải một phát là tính là PM rồi.
Rồi anh ta hỏi tôi: “Thế buổi trưa của em là từ mấy giờ đến mấy giờ?” Tôi mới ngẩn ra. Buổi trưa là lúc nào nhỉ? Buổi trưa rõ ràng là lúc mọi người nghỉ trưa, theo giờ hành chính ở nhà là từ 12 giờ trưa đến 1 giờ chiều, theo giờ hành là chính kiểu đừng có dại mà đi lo công việc tầm đấy thì trưa là từ sau 11 giờ sáng một tí đến khoảng trước 2 giờ chiều một tí. Nói chung, buổi trưa là cái tầm ngoài trời thì nắng, bụng thì đói, mắt thì díp, không ai muốn nói gì làm gì hết. Buổi trưa không phải là một giờ nào cụ thể cả, nhưng mà nhất định là 12:04PM là rơi vào buổi trưa rồi.
Tiếng Anh của anh chồng tôi cũng có morning, afternoon, evening, night, nghe qua thì có vẻ song song với hệ thống sáng trưa chiều tối của tiếng Việt nhà tôi, trừ cái buổi trưa. Giờ nghỉ ăn trưa (lunch break) ở đây chỉ có 40-50 phút, chưa đầy một tiếng. Ai nấy vội vội vàng vàng đi mua cái bánh uống miếng nước, hoặc hơn nữa là lấy hộp cơm mang từ nhà đi bỏ vào lò vi sóng, hâm nóng rồi vừa ăn vừa dán mắt vào màn hình máy tính đọc email. Làm gì có chuyện ngủ trưa. Làm gì có chuyện đầu giờ chiều hãy còn ngái ngủ, chưa muốn làm việc.
Lúc mới học tiếng Anh, ai chắc cũng được dạy 4 câu “Good morning”, “Good afternoon”, “Good evening”, “Good night”. Nếu ai cũng như tôi thì chắc đều nghĩ là cứ san đều 4 câu ấy ra là được. Sáng ra thì chào buổi sáng, chiều thì chào buổi chiều, tối thì chào buổi tối, đêm muộn thì chào buổi đêm. Gần đây tôi mới để ý thấy là cái câu “Good evening” hơi bị ra rìa. Hiếm khi thấy có ai chào nhau “Good evening”. Câu “Good night” cũng thường chỉ dùng để tạm biệt và chúc ngủ ngon. Câu “Good afternoon” thì có lúc nghe thấy có lúc không. Chỉ có “Good morning” là được trọng vọng nhất, sáng nào đi đâu gặp ai cũng sáng tốt hết. “Good morning” là câu chào lúc thấy mặt nhau lần đầu tiên trong ngày, ante meridiam.
Thế rồi anh chồng tôi hỏi, tiếng Việt của em nói “Good morning” thế nào? Hồi lớp 2 mới học tiếng Anh thì tất nhiên tôi sẽ bảo “Chào buổi sáng”. Nhưng ở nhà tôi chẳng có ai tự nhiên lại đi nói “Chào buổi sáng” với nhau cả. Ba tôi thấy mặt tôi mò xuống tầng một lúc mới ngủ dậy sẽ nói “Dậy rồi à?”. Thằng bạn tôi nhìn thấy tôi ngoài đường vào buổi sáng sẽ nói “Đi đâu đấy?” Bà ngoại tôi thấy tôi lên nhà chơi vào buổi sáng sẽ nói “Linh đến đấy à?” Mấy cu em tôi sáng thấy tôi dậy sẽ nói “Chị Linh ăn nốt mì trong nồi đi rồi rửa bát hộ em nhé.” Chẳng có ai nói “Chào buổi sáng” cả.
Nghĩ một hồi, tôi quyết định bảo chồng là, nhìn thấy mặt em buổi sáng thì anh hỏi “Em dậy rồi à?” Sau đó tôi sẽ “Vâng ạ”. Tất nhiên anh ta chưa biết nói “Con gái có chồng rồi mà ngủ kỹ thế, trưa trầy trưa trật ra rồi”. Đoạn này, còn lâu tôi mới dậy cho.
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)